دستور العمل نگارش پایان نامه کارشناسی ارشد و رساله دکتری پردیس قم دانشگاه تهران

تهیه و تنظیم: ابوالفضل دوران، کارشناس دبیرخانه تخصصی پردیس

نحوه نگارش پایان نامه/ رساله

مقدمه
    یکی از اهداف ارائه پایان نامه یا رساله ، آشنایی دانشجویان گرامی با نحوه نگارش و تنظیم مطالب یک موضوع علمی است . در اینجا تمام نکات لازم را نمی توان بیان کرد ، اما برای ایجاد هماهنگی بین پایان نامه ها یا رساله ها لاز م است دانشجویان ، پایان نامه یا رساله خود را به زبان فارسی تنظیم نموده و نکات زیر را در تهیه پایان نامه / رساله رعایت نمایند.

ترتیب بخشهای پایان نامه یا رساله :
1-    بسم ا...
2-    تائیدیه اعضای هیات داوران حاضر در جلسه دفاع ( فقط برای پایان نامه یا رساله ای که به زبان انگلیسی تدوین شده انگلیسیالزامی است.)
3-    صفحه عنوان (طبق فرم پیوست)
4-    آیین نامه چاپ پایان نامه/ رساله دانشجویان که به وسیله دانشجو تکمیل و امضاء شده است.
5-    تقدیم (dedication)( در یک صفحه)
6-    تشکر و قدردانی (Acknowledgements)(در یک صفحه)
7-    چکیده (Abstract)(حداکثر 300 کلمه شامل کلمات کلیدی ، ترجیحاً در یک صفحه )
8-    فهرست مطالب ( Table of Contents)
9-    فهرست علائم ونشانه‌ها(Abbreviations) (در صورت نیاز)
10-    فهرست جداول (List of Tables) (در صورت نیاز)
11-    فهرست نمودارها، عکسهاو نقشه ها (List of Figures Pictures and Maps)(درصورت نیاز)
12-    متن اصلی پایان نامه

متن اصلی پایان نامه شامل قسمتهای زیر می باشد:
1.مقدمه(Introduction)
2.مروری بر مطالعات انجام شده(Literature Review)
3.فصلهای مربوط به کار اصلی تحقیق(در صورت نیاز)
4.نتایج (Results)، بحث(Discussion)وپیشنهادات(suggestions)
5. فهرست منابع و مأخذ(References)
6.ضمائم( درصورت نیاز)
7.چکیده به انگلیسی (الزامی است): چکیده انگلیسی باید تا حد امکان ترجمه چکیده فارسی و شامل کلمات کلیدی باشد.
8. صفحه عنوان انگلیسی (الزامی است- طبق فرم پیوست)


اطلاعات کلی:
1-    صفحه بسم ا...
بشکل ساده و مشخصی صفحه آرائی گردد واز بکار بردن کادر و تزئینات مختلف خودداری شود.

2-    تاییدیه هیات داوران:
2-1.سوگندنامه ( در مورد رساله دکتری)
2-2.تقدیم (Dedication) و همچنین تشکر و قدردانی هر کدام بترتیب فقط در یک صفحه خلاصه شود.

3-    عنوان:
  چون عناوین پایان نامه ها در بانکهای اطلاعاتی ماشینی و دستی حفظ می شود لازم است ضمن رسا بودن ، مختصر باشد. یک پایان نامه / رساله بیش از یک عنوان نمی تواند داشته باشد و عنوان تصویب شده با عنوان درج شده در پایان نامه باید عیناً یکی باشد.

4-    چکیده
چکیده بخشی از پایان نامه / رساله که خواننده را به مطالعه آن علاقمند می کند و یا از آن        می گریزند. چکیده باید در عین کوتاه پاسخگوی دو پرسش باشد؛
1-    مشکل چیست؟
2-    راه حل کدام است؟
چکیده باید ترجیحاً در یک صفحه باشد( تقریباً تمامی چکیده پایان نامه ها در یک صفحه قابل نگارش است). در نگارش چکیده نکات زیر باید رعایت شود؛

-    در نوشتن چکیده باید سعی شود متن مزین به کلمه ها و عبارات سلیس ، آشنا با معنی و روشن باشد.
-    چکیده جدا از پایان نامه / رساله باید به تنهایی مستقل و گویا باشد. در چکیده از ذکر منابع / اشاره به جداول و نمودارها باید اجتناب شود.
-    تمیز بودن مطلب ، نداشتن غلطهای املایی یادستور زبانی و رعایت دقت وتسلسل روند نگارش چکیده از نکات مهم دیگری است که باید در نظر گرفته شود.
-    در چکیده پایان نامه / رساله باید از درج مشخصات مربوط به پایان نامه / رساله خودداری شود.
نکته 1:کلمات کلیدی در انتهای چکیده آورده شود.
-    محتوای چکیده ها براساس موضوع و گرایش تحقیق طبقه بندی می شود و به همین جهت وجود کلمات شاخص و کلیدی مراکز اطلاعاتی را در طبقه بندی دقیق و سریع اطلاعات یاری می دهد. کلمات کلیدی راهنمای نکات مهم موجود در پایان نامه/ رساله هستند. بنابراین باید در حد امکان کلمه ها و یا عباراتی انتخاب شوند که ماهیت ، محتوا و گرایش کار را به وضوح روشن نماید.
-    منعکس کننده اصل موضوع باشد.
-    اهداف و مواردبررسی شده باید مورد توجه قرار گیرد.
-    تاکید روی اطلاعات تازه (یافته ها ) و اصطلاحات جدید یا نظریه ها، فرضیه ها، نتایج و پیشنهادات متمرکز شود.
-    اگر در پایان نامه روش نوینی برای اولین بار ارائه می شود و تا به حال معمول نبوده است ، باجزئیات بیشتری ذکر شود.
نکته 2: چکیده باید حتما به تایید استاد راهنما رسیده باشد.

5-    فهرستها
بعد از چکیده پایان نامه / رساله بترتیب فهرست مطالب ، فهرست علائم و نشانه ها ، فهرست جداول ، فهرست اشکال و سایر فهرستها قرار می گیرند. در فهرست مطالب صفحات اولیه پایان نامه ( تقدیر ، تقدیم ، چکیده و...)ذکر نمی شود.فهرست مطالب شامل فهرستهای جداول ، اشکال ، علائم  اختصاری ، عناوین فصول و بخش ها و زیربخشهای هر فصل پایان نامه باذکر شروع شماره صفحه و عنوان مربوطه می باشد. عناوین ذکر شده در فرست مطالب باید عیناً با عناوین خود متن مطابقت کند:(برای مثال شماره گذاری ، نقطه گذاری، با حروف بزرگ نوشتن) بعبارت دیگر فهرست عناوین باید کاملاً همانند عناوین در داخل متن اصلی باشد.
-در فهرستها بین دو عنوان پشت سر هم باید فاصله بیشتری باشد که دو عنوان را از یکدیگر متمایز کند ولی برای یک عنوان که بیش از یک خط است باید فاصله معمولی بکار برده شود و شماره صفحه درخط دوم ذکر شود.
-فهرستهای مطالب ، علائم و نشانه ها ، جداول، اشکال و سایر فهرستها با حروف ابجد شماره گذاری شود.
- بترتیب مراجع، ضمائم ( در صورت نیاز) و چکیده انگلیسی که بدنبال متن اصلی پایان نامه / رساله قرار می گیرند بصورت تیتری مجزا از فصول دیگر پایان نامه / رساله در فهرست مطالب تایپ می شوند.

6-مقدمه
    اولین فصل از ساختار اصلی پایان نامه/ رساله است. هدف از نوشتن مقدمه این است که زمینه اطلاعاتی لازم برای خواننده فراهم آید. در طول مقدمه باید سعی شود موضوع تحقیق با زبانی روشن ، ساده و بطور عمیق و جهت یافته به خواننده معرفی شود. مقدمه باید خواننده را مجذوب و اهمیت موضوع تحقیق را آشکار سازد. در مقدمه باید با ارائه سوابق ، شواهد تحقیقی و اطلاعات موجود ( با ذکر منبع ) به روش منظم ، منطقی و هدف دار ، خواننده را جهت داد و به سوی راه حل مورد نظر هدایت کرد.
 مقدمه مناسبترین جا برای ارائه اختصارات و بعضی توضیحات کلی است توضیحاتی که شاید نتوان در مباحث دیگر در مورد آنها توضیح داد.

7- مواد و روشها  
   هدف از این فصل ، ارائه فرضیه ها ، شیوه های تحقیق برای حل و یا مطالعه مساله یا موضوع می باشد.

8- فهرست منابع:
   کلیه منابعی که در متن ذکر شده اند، باید در فهرست منابع با مشخصات کامل نوشته شوند و همچنین منابعی که فقط مطالعه شده ولی مورد استفاده مستقیم در متن قرار نگرفته اند در فهرست منابع هم می تواند ذکر گردند. مشخصات منابعی که در طول پایان نامه/ رساله به آنها استناد شده است می تواند به شرح زیر باشد:
1)    آدرس مقاله از مجله علمی با یک نویسنده یا بیش از یک نویسنده:
-    اسم( اسامی ) نویسندگان(نام خانوادگی ،نام یا نام، نام خانوادگی) سال انتشار ، موضوع ، مشخصات مجله( شامل خلاصه نام مجله ( ایتالیک یا پررنگ تایپ گردد)، شماره ،دوره صفحه به ترتیب تایپ می گردد. در مورد خلاصه نام مجله به نوشتارهای مجله مربوطه مراجعه شود.
مثالها
Eatom,R.A.,1972.Fungi growing on wood in water cooling towers Int.
Biodetn.Bull.,8:39-48
نوروزیان، ا و مالوفی،ف 1370 . ارزیابی مقایسه ای از بیحسی لیدوکائین و زایلازین از طریق اپی دورال در گاو. مجله دانشکده دامپزشکی، 2(6): 36-35.
Hugheus. P.C.R. ant Tanner,J.M. 19730 Rodiographic study of the growth of the rat hormone J.Anat.,114(3):439- 448.
2)    آدرس مقاله از کتاب : الف) کتاب مجموعه مقاله نیست ب) کتاب مجموعه مقاله است وهر مقاله یک نویسنده دارد.
الف) اسم ( اسامی) نویسندگان، سال انتشار، موضوع (ایتالیک یا پررنگ گردد). جلد مترجم ، چندمین چاپ، نام ناشر، محل ناشر ، صفحه می بایست ذکر گردد.
مثالها:
    حکمتی ،پ .شهر اسبی ، ح،حسینیون ،م و انصاری،پ1348.جراحی نشخوار کنندگان.تهران،انتشارات چهره ،صفحه 210.
Satchell,G.H.1971.Circulation in Fishes.Cambrige University Press,pp.273-280
ب)اسم (اسامی) نویسندگان،سال انتشار،عنوان مقاله ،صفحه شروع-صفحه پایان ،عنوان کتاب(ایتالیک پررنگ تایپ گردد) شماره ،چاپ ،اسم فامیل گردآورنده،حرف اول اسم کوچک گردآورنده،نام ناشر ، محل انتشار.
Eddy,J.M.P. 1972.The pineal complex.,pp. 191- 196.in: the biology of lampreys.Eds.,Hadisty.M.W. and potter. L.C., London, Academic press.
البته در نگارش مشخصات منابع ، روشهای متفاوتی وجود دارد.ممکن است ابتدا نام خانوادگی نویسنده و سپس حرف اول نام وی را قید نمود یا بالعکس .
همچنین ممکن است شماره صفحات ابتدا و انتهای مقاله مورد نظر در مجله و کتابها ذکر شود و یا صرفاً فقط شماره صفحه ابتدایی کتاب یا مقاله درج شود.
سال انتشار مقاله یا کتاب آخرین قسمت مشخصات منبع در تعدادی از فهرست منابع است، ولی در بسیاری از فهرست منابع سال انتشار بلافاصله پس از نام نویسنده یا نویسندگان قرار می گیرد.
در بعضی از فهرست های منابع عنوان مقاله ها جزء مشخصات منبع ذکر می گردد در حالی که در بعضی دیگر اشاره ای به عنوان مقاله ها نمی شود.

فهرست منابع می تواند به صورتهای زیر در پایان نامه یا رساله قرار گیرد:
الف- در پایان هر صفحه منبع مورد استفاده درج شود . براینکه لیست کامل آنها ر آخر پایان نامه تکرار شود(ترجیحاً در رشته های علوم انسانی ).
ب- در پایان هر فصل
ج- در آخر پایان نامه / رساله
- مشخصات کتاب و مجله ای که برای اولین بار ارائه می شود باید بصورت کامل ذکر شود.
- اگر بلافاصله از همان منبع استفاده شود، عبارت همان ( درانگلیسی ibid) وشماره صفحه ذکر می شود.
-اگر همان منابع با فاصله ارائه شود نام و نام خانوادگی نویسنده،پیشین (در انگلیسی op.cit)، شماره صفحه ذکر شود.
مثال ها:
علاقمند، علی جامعه شناسی آموزش و پروش ، چاپ دوم ، تهران موسسه انتشارات بعثت، 1372 صفحه 35.
اشرف ، احمد جامعه شناسیر طبقات اجتماعی در آمریکا ، تهران انتشارات دانشگاه تهران، 1346،14-132
همان، ص 135
علاقمند، علی ، پیشین ، ص 85
Birkeland,P.W. Soils and geomorphology .Oxford , University Press. 1984.
Lattman, L.H. Calcium carbonate cementation, of alluvial fans in southern Nevada. Geological Society of America Bulletin. Vol. 84 , 1973,PP. 3013-3028.ibid.p.3020
Birkeland,P.w.op.cit.p.85

رابطه بین فهرست منابع و متن مربوطه به سه روش زیر رایج است:
الف- برحسب شماره مسلسل در متن و در فهرست منابع
ب- برحسب نام نویسنده و سال در متن ، در این حالت باید برحسب حروف الفبا نویسنده در فهرست منابع قید شوند.
ج- الفبایی و شماره مسلسل در فهرست منابع و شماره نامسلسل در متن هرگاه قسمتی ازمطالب یک منبع مورد استفاده در بخشی از پایان نامه نقل شود باید آن منبع ذکر گردد. شروع مطالب نقل شده و اتمام آن با علامت (") مشخص می گردد و بعد از اتمام مطالب ، منبع مورد استفاده در داخل کروشه [ ] به دو صورت مشخص می شود؛
الف- شماره منبع
ب- نویسنده و سال
د- در فهرست منابع ، نخست منابع فارسی و متعاقباً منابع انگلیسی قرار می گیرند.

9- نحوه تایپ
   تایپ پایان نامه باید در یک روی کاغذ و توسط چاپگری با بهترین کیفیت صورت گیرد. صفحات پایان نامه باید از یک جنس و ترجیحاً کاغذ تحریر هفتاد گرمی باشد. از بکار بردن کادر و تزئینات به دور متن تایپ شده خودداری شود.
تذکر: محدوده خطوط تمام صفحات باید یکسان رعایت شود. فاصله شروع خطوط تا لبه بالایی و پایینی 3 سانتی متر است، تا علاوه برمناسب بودن برای چهارچوب میکروفیش ، برای برش صحافی نیز کافی باشد. این محدودیتها در مورد دیاگرامها، جداول، نقشه ها، عکسها، فهرستها، اشکال وغیره نیز باید رعایت شود.
شایان ذکر است توضیح جداول در بالا و توضیح اشکال و عکسها در زیر آنها قرار می گیرد.
صفحات بزرگ: حتی المقدور باید از استفاده از صفحات بزرگ در پایان نامه خودداری کرد و آنها را از طریق فتوکپی های مخصوص کوچک و استاندارد نمود. ولی در صورت اجتناب ناپذیر بودن ، باید با دقت آنها صفحه را به داخل پایان نامه به گونه ای تا نمود که لبه آن از دیگر صفحات بیرون نزند.

10- تهیه جدول ،نمودارها و تصاویر
    جداول ،نمودارها وتصاویر باید خوانا، مرتب و مستقل باشند. هر جدول / نمودار/ تصویر باید بدون نیاز به مراجعه به متن بتواند اطلاعات مورد نظر را ارائه دهد ویافته های موجود در آن قابل تجزیه ، تحلیل و ارزیابی باشد. در بسیاری از مواقع ، محتوای جدولهای کوچک را می توان در متن گنجاند. اگر مطالب تکراری در جدول وجود دارد می توان آنها را نیز بطور خلاصه در متن ذکر کرد. از آنجا که نوشتن جدول وقت بیشتری می گیرد ،رعایت اقتصار در اندازه ، ترتیب و سازماندهی جدول باید از نکات اصلی مورد نظر در طراحی نتایجی باشد.
هر جدول دارای شماره، عنوان، ستونها و یا ردیفهای یافته است. پاورقی و علایم اختصاری ممکن است در بعضی جدولها ضروری باشند. شماره جدول اصولاًبطور مسلسل در وسط یا گوشه راست بالای جدول نوشته می شود. عنوان جدول باید مختصر ، مفید و کامل باشد. بهتر است مطالب در متن گنجانده شوند. بسیاری از مطالعات امروزی ، بخصوص با میکروسکوپ الکترونیکی، نیاز به ارائه تصاویر دارند. استفاده از عکس زمانی موثر است که عکس به خوبی مطلب مورد نظر را در معرض دید خواننده قرار دهد. اگر مطلب مورد نظر را  می توان از طریق جدول یا نمودار ارائه داد، شاید نیاز به ارائه تصویر نباشد.

11- شماره گذاری
    شماره گذاری صفحات
    هیچکدام از صفحات قبل از فهرستها شماره گذاری نمی شوند. صفحات «فهرستها» با حروف ابجد( الف، ب، و...)شماره گذاری می شوند. در متن انگلیسی این صفحات با «حروف رومن» شماره گذاری        می شوند.
شماره گذاری با اعداد از اولین صفحه «مدخل»(مقدمه) آغاز می شود و تا آخرین صفحه ادامه می یابد. شماره صفحات باید در وسط چسبیده و به قسمت فوقانی حاشیه پایین صفحه درج شود.
کلیه صفحات متن اصلی پایان نامه باید شماره گذاری شوند.
شماره گذاری موضوعات
موضوعات اصلی پایان نامه به چند فصل و هر فصل به چند «بخش » تقسیم می شود.صفحه اول هر صفحه باید از خط پنجم شروع شود.
هر یک از بخشهای هر فصل با دو شماره که با خط فاصله از یکدیگر جدا شده اند، مشخص می شود.
عدد سمت راست بیانگر شماره فصل و عدد سمت چپ شماره ترتیب بخش مورد نظر است. در صورتی که هر بخش دارای زیر بخش باشد، شماره هر زیربخش در سمت چپ عدد فوق قرار می گیرد. به عنوان مثال اگر برنامه ریزی پویا دومین زمینه زیربخش چهارم فصل سوم باشد، بصورت: 3-4-2 برنامه ریزی پویا نوشته خواهد شد.
شماره گذاری اشکال و جداول
شماره گذاری اشکال و جداول نیز از همان قانون بالا تبعیت می کند به عنوان مثال هفتمین شکل در فصل دوم به صورت (شکل 2-7 نمودارتغییرات...)نوشته می شود. دقت شود شماره گذاری اشکال مستقل از یکدیگر است.
شماره گذاری ضمائم
ضمائم پایان نامه / رساله با حروف ابجد نامگذاری می‌شوند.(ضمیمه الف یا ضمیمه ب )و شماره گذاری ضمائم به ترتیب متن اصلی پایان نامه / رساله می باشد. اشکال و جداول موجود در هر ضمیمه نیز با توجه  به ضمیمه مربوط شماره گذاری خواهد شد، به عنوان مثال دومین جدول در ضمیمه الف بصورت زیر نوشته می شود(جدول الف-2)
شماره گذاری روابط و فرمولها
هر رابطه که در متن باشد با دوشماره که با خط فاصله از یکدیگر جدا می شوند مشخص می شود. عدد سمت راست بیانگر شماره فصل و عدد سمت چپ شماره رابطه مورد نظر است. مثلاً دهمین رابطه در فصل هفتم به صورت (7- 10) نوشته می شود. روابطی که در ضمایم آمده است با توجه به حروف ابجد آن ضمیمه ، شماره گذاری می شود. مانند(الف-2)
دانشجو می بایست مقاله را تحت چهارچوب و روال مجله هایی که با نظر استاد راهنما انتخاب می نماید تهیه کند.
 در موارد استثنایی در صورت عدم امکان تحقق بند فوق دانشجو موظف است مقاله ای با مشخصات زیر تهیه نماید.
الف- مقاله باید روی کاغذ 5/21*28 سانتی مترA4)) با حاشیه 5/2 سانتی متر از چهار طرف و فاصله سطور در ماشین (11 میلی متر با کامپیوتر )تایپ و تمام صفحات مقاله پشت سرهم شماره گذاری و تهیه شود.
ب- در صفحه اول اسامی محققین و نشانی محل تحقیق (ذکر پردیس قم دانشگاه تهران به عنوان نشانی الزامی است)، در صفحه دوم چکیده مقاله و کلمات کلیدی و در صفحه سوم به بعد مقدمه، مواد و روش کار، نتایج ، بحث ، تشکر و قدردانی (درصورت لزوم) و منابع نوشته شود. منابع باید شماره گذاری شده و مطابق شماره در متن باشد. فهرست منابع در آخر مقاله می تواند به ترتیب شامل نام نویسندگان ، سال نشر( در پرانتز)، عنوان کامل مقاله ، عنوان مجله یا کتاب و شماره جلد و صفحات باشد.
ج-اصل عکسها، نمودارها باید همراه مقاله در محل مناسب در مقاله علامت گذاری شوند و دارای زیر نویس باشند.
د- عنوان مقاله باید کوتاه و رسا باشد و ترجمه انگلیسی آن نیز زیر عنوان فارسی نوشته شود.
هـ - چکیده مقاله باید شامل مطالب مهم یافته های تحقیق باشد و حتی الامکان از 150 کلمه تجاوز نکند و برای اوزان و مقادیر از سیستم متریک استفاده شود. ارقام و اعداد مربوط به اوزان و مقادیر در صورتیکه در آغاز جمله بیاید با حروف نوشته شود. ارقام یک رقمی در هر حال با حروف نوشته شود.
و- در عنوان مقاله و چکیده به استثنای مقیاس های استاندارد نباید از کلمات اختصاری استفاده کرد.
ز- اسامی علمی با حروف ایتالیک نوشته و یا زیرآنها خط کشیده شود.
ح- جداول باید دارای عنوان باشند و عنوان بالای جدول با دو خط نزدیک به هم فاصله تقریبی یک میلیمتر از بقیه قمستهای جدول جدا گردد. اعداد و ارقام و مطالب جدول نباید در متن مقاله تکرار شده باشد. ابعاد جداول باید طوری تنظیم شود که در یک صفحه مجله (طولی یا عرضی ) جا بگیرد.
ط- وقتی مقاله ای به زبان فارسی چاپ شده است عنوان به زبان انگلیسی ترجمه و در پرانتز قرار داده      می شود و بعد از قید شماره صفحات، زبان اصلی آن مانند فارسی در پرانتز قید می‌شود.
ی- مقالات باید دارای خلاصه یا متن کامل به زبان انگلیسی باشد.
ک- تاییدیه کتبی استاد راهنما در مورد مقاله ارائه شده الزامی است.
ل- عدم رعایت نکات فوق در تدوین و تحویل مقالات باعث تاخیر در فارغ التحصیلی خواهد گردید.
م- مقاله در مجلات علمی – پژوهشی داخل کشور باید به نام پردیس قم چاپ شود و در مجلات خارجی نام دانشگاه باید به صورت زیر نگارش شود.
Qom Pardis of Tehran university

12- مشخصات جلد پایان نامه و رساله
    یک – جنس جلد از مقوا با ضخامت 2 تا 3 میلیمتر ، با روکش چرم مصنوعی (گالینگور) می باشد.
    دو-  رنگ جلد برای پایان نامه های کارشناسی ارشد قرمز، وبرای رساله های دکتری آبی سورمه ای    می باشد.
    سه – قطع جلد نیم سانتیمتر بزرگتر از قطع کاغذ است.
   چهار- نوشته های روی جلد به صورت زرکوب چاپ می گردد.
   پنج-  در قسمت عطف ، آرم دانشگاه منقش و عنوان پایان نامه و نام نویسنده و سال نوشته می شود.

تکثیر پایان نامه
دانشجو موظف است در دوره کارشناسی ارشد پایان نامه خود را حداقل در هشت نسخه و در دوره دکتری حداقل در 10 نسخه تکثیر نماید.