دانشگاه‌های مستقل تفاوتی با دبیرستانها ندارند؛ 87 درصد دانشجویان کشور شهريه پردا

===

دانشگاه‌های مستقل تفاوتی با دبیرستانها ندارند؛ 87 درصد دانشجویان کشور شهريه پرداخت مي‌كنند

 

اعظم طیرانی

مدتی پیش در کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس شورای اسلامی مشخص شدن چارچوبهای استقلال دانشگاهها با در نظر گرفتن رعایت مقررات مطرح شد.

در پی آن در جلسه کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس با دیوان محاسبات مقرر شد ماده 49 قانون در مورد هیأت امنایی بودن دانشگاهها و استقلال آنها به صورت مشخصی درآید و چارچوبهای مشخص تری برای آن تدوین شود، که البته باید استقلال مالی دانشگاهها، ضمن رعایت ضوابط و انضباط‌های مالی حفظ شود، اما در عین حال خدشه‌ای به استقلال آنها وارد نشود ضمن آنکه باید کوشید تا از پویایی، حرکت رو به جلو و ارتقای علمی دانشگاهها به دلیل مقررات مالی کاسته نشود.

استقلال دانشگاهها از مباحث کلیدی دانشگاهها ست که بسیاری از منتقدان وزارت علوم از‌آن به عنوان یک نقطه تاریک در این وزارتخانه یاد مي‌كنند. این موضوع را در گفت وگو با دکتر علی اکبر حاج مومنی؛ عضو هیأت علمی وزارت علوم تحقیقات وفناوری به بحث گذاشته ایم که مشروح آن را درادامه می‌خوانید.

آقای دکتر نظر شما به عنوان فردی با تجربه در وزارت علوم و دانشگاههای مادر کشور درخصوص استقلال دانشگاهها چیست؟

- به اعتقاد من پيشرفت علمي و تبديل علم به فناوري از محورهاي مهم فعاليت‌هاي دانشگاهها است وآنچه موجب پيشرفت علمي مي‌شود تنها استقلال نيست، بلكه دو عامل تلاش و ساختار دانشگاهها، نظارت علمي و برنامه‌ريزي از سوي دولت، دردستیابی به این مهم بسیار تاثيرگذار است.

به اعتقاد من استقلال دانشگاهها یک قضیه زود هنگام برای کشور است زیرا دانشگاههای ما در حال حاضر مانند یک نهال نوپا هستند(گرچه برخي از دانشگاه‌ها نظیر دانشگاه تهران مانند نهالی هستند که 70 سال قدمت دارند اما درعین حال نهال باقی مانده و به اندازه کافی رشد نکرده اند) بنابراین لازم است همواره به طور کامل و به لحاظ اقتصادی،فرهنگی وسیاسی تحت حمایت دولت باشند، درغیر این صورت دانشگاهها در بخش عمده پیشبرد اهدافشان دچار مشکل خواهند شد.

در بحث استقلال دانشگاهها صحبتی از وضعیت دانشجویان مطرح نیست و فقط عنوان می‌شود دانشگاهها باید استقلال یابند. این مسأله به صلاح چه قشری است مردم یا مسؤولان دانشگاهها؟

- بله درست است. واقعیت این است که دانشگاههای ما در عرصه علم هنوز جای کار دارند، بنابراین آنان که اکنون مدعی استقلال هستند،در واقع می‌کوشند مدیریتهای بالا دستی خود را راضی نگه دارند و توجهی به اینکه این امر به نفع دانشجویان، مردم و نظام جمهوری اسلامی نیست ندارند. با توجه به اینکه ما در عرصه‌های علمی همانند عرصه‌های ورزشی وسایر عرصه‌های مطرح جهان، نظیر سلامت اداری، بروکراسی، تکنوتراپی وامثال آنها هنوز جای کار زیادی داریم، دانشگاههای ما نمی‌توانند در زمینه استقلال جلو افتاده و به نوعی فرار به جلو کنند. چرا که استقلال دانشگاه‌ها در حال حاضر به نوعی فرار به جلو محسوب می‌شود ونتیجه بخشی وکارآمدی دانشگاه‌ها را از این که هست بسیار بدترخواهد کرد.

به اعتقاد من دانشگاههای ما تا چند سال آینده باید تحت نظارت و وابسته به دولت باشند. چراکه استقلال دانشگاهها می‌تواند برای نظام آسیبی جدی باشد، زیرا بنا به تعبیر حضرت امام خمینی "ره" دانشگاه مبدا تحولات جامعه است.از این رو نمی‌توان مبدا تحول جامعه را از دولت که وابسته به نظام است مجزا کرد.نظام باید توسط دولت نظارتی کامل وتمام عیار بردانشگاهها داشته باشد.

منظورتان اين است كه هنوز راه زيادي براي داشتن دانشگاه مستقل در پيش داريم ؟

- بله، ببينيد اگر دانشگاههای منطقه را بررسی کنیم آنها نیز حتی پس از رسیدن به خود کفایی تحت نظارت دولتها هستند و دانشگاه مستقل برای آنها مفهومی ندارد، اما در دانشگاههای ما که حتی به لحاظ اقتصادی نمی‌توانند روی پای خود بایستند و بدون کمک دولت حرکت رو به رشدی داشته باشند،این موضوع مطرح است !

به اعتقاد من بهتر است زمانی این طرح به صورت آزمایشی اجرا شود که دانشگاههایی در کشور داشته باشیم که بتوانند روی پای خود بایستند. گرچه من حتی نسبت به اجرای طرح آزمایشی استقلال دانشگاهها نیز خوش بین نیستم، چرا که تاکنون دانشگاههای غیر انتفاعی و دانشگاههای آزاد در نظام مقدس جمهوری اسلامی پاسخ مناسب وقابل قبولی به جامعه نداده اند و هنوز دانش آموختگان دانشگاههای دولتی در مقایسه با دانش آموختگان سایر دانشگاهها دارای جایگاه و وجاهت علمی بسیار بهتری هستند و این مسأله نشان می‌دهد طرح استقلال دانشگاهها حداقل در بخش اقتصادی طرحی شکست خورده است.

همچنین از طرفی تنظیم مناسبات دانشگاه‌های مستقل بسیاردشوار است به این دلیل که هنوز در كشور در بخش مناسبات دانشگاهها به پختگی لازم نرسیده ایم، از سوی دیگر بسیاری از استادانی که در دانشگاه‌های دولتی تدریس می‌کنند در سایر دانشگاهها نیز به صورت حق التدریس کار می‌کنند به این ترتیب با توجه به شرایط موجود استقلال در دانشگاهها هیچ مفهومی نخواهد داشت.

اکنون این پرسش مطرح است که چگونه می‌تواند دانشگاهی مستقل باشد اما استاد آن دانشگاه وابسته به سایر دانشگاهها ومراکز پژوهشی کشور باشد،ضمن آنکه این موضوع در مورد کارکنان دانشگاهها نیزمطرح است چرا که برخی از آنان نیز پس ازپایان ساعت اداری جایی دیگر مشغول به کار می‌شوند و این نشان می‌دهد دانشگاهها ظرفیت و برنامه ریزی کافی برای استفاده بهینه وتامین منابع مالی کارکنان واستادان خود را ندارند. بنابراین نباید انتظار داشت چنین دانشگاههایی استقلال داشته باشند.

با توجه به صحبتهای شما حتی دانشگاه آزاد را نمی‌توان جزو دانشگاههای مستقل برشمرد. درست است؟

- بله همین طور است. حتی دانشگاه آزاد نیزکه اسم آزاد را به یدک می‌کشد مشخص شد طی این دوره برای انتخاب رئیس دانشگاه به سوی دولتی شدن گرایش پیدا کرده است. از این رو نتیجه می‌گیریم این اعتقاد حتی درسطح کلان مدیریت کشور هم (حداقل در قوه مجریه) وجود ندارد. زیرا دانشگاههایی می‌توانند مستقل شوند، که اساسا از هر نظر به خودکفایی رسیده باشند.

شرایط موجود نشان می‌دهد دانشگاههای ما هنوز نتوانسته اند در خصوص تغذیه دانشجویان سامانه منظمی را تعریف کنند و در این زمینه با نقایص بسیار جدی مواجه اند و به رغم اینکه تحت نظارت دولت هستند تنها 13 درصد دانشجویان کشور از تحصیلات رایگان بهره مند می‌شوند و سایر دانشجویان شهریه پرداخت می‌کنند. بنابراین می‌توان گفت دانشگاه‌های ما به لحاظ اقتصادی وابسته به مردم و به لحاظ اجرایی وابسته به دولت هستند.

به اعتقاد من بهتر است برای دانشگاه مستقل در ایران تعریف مجزایی داشته باشیم. از این رو ابتدا باید دید معنای دانشگاه مستقل چیست،چه استراتژی هایی دارد واهداف آن چیست، ومهمتر از همه اینکه آیا این برنامه متناسب با چشم انداز ایران در سال 1404 خواهد بود یا خیر.

با توجه به مواردی که مطرح شد باید بگویم در صورتی که دانشگاه‌های دولتی مستقل شوند تمام دستاوردهایی که طی 30 سال اخیر در زمینه رشد دانشگاه‌های مذکور حاصل شده نیزاز بین خواهد رفت.

برخی از منتقدان وزارت علوم معتقدند دانشگاهها استقلال کافی برای انجام طرحهای پژوهشی ندارند نظرشما در این خصوص چیست؟

- به نظر من این مسأله صحت ندارد، چرا که وقتی طرحهای پژوهشی درسازمان مدیریت و برنامه ریزی سابق در قالب برنامه‌های اول تا پنجم توسعه تصویب شد، مشخص گردید برنامه‌های مذکور سهم بزرگی برای پژوهش قایل است، گرچه در عمل چنین چیزی در اختیار وزارت علوم و دانشگاهها قرار نمی‌گیرد و بیانگر آن است که بودجه پژوهشی در قالب برنامه غیر متمرکز توزیع می‌شود و در اختیار سایر دستگاهها قرار می‌گیرد، بنابراین چالشهای فعلی برسر پژوهش نیست بلکه چالشها برای پول وتخصیص بودجه پژوهشی است، که آیا این بودجه به موقع تخصیص می‌یابد یا خیر.

متأسفانه یکی از مشکلات بخش پژوهشی کشور این است که به شدت پول محور شده در حالی که اگر به تاریخ پژوهش در ایران و جهان مراجعه کنیم پژوهشگران بزرگ، قسمت عمده کار را با انگیزه پیش برده اند. اکنون این انتقاد بر بخش پژوهشی کشور وارد است که چرا پول محور شده است؟

اما عده‌ای مي‌گويند اگر بودجه پژوهشی دست استادان دانشگاه باشد بهتر هزینه خواهد شد نظر شما دراین خصوص چیست؟

- قرار نیست که پژوهش دست معاون پشتیبانی یا دست استادان دانشگاه باشد،به اعتقاد من پژوهش در جامعه باید ماموریت گرا باشد، یعنی وزارت علوم به عنوان سیاست گذار با مجموعه وزارت صنعت ومعدن ارتباط برقرار کند وطرحهای پژوهشی را به صورت دقیق تعریف کند، تا پژوهش نیاز محور شود نه اینکه دست معاون پشتیبانی یا استاد باشد. شایسته است تمام طرحهای پژوهشی کشور بدون تبعیض و با یک برنامه ریزی مشخص (فارغ از رانت وپارتی بازی ونفوذ فردی وگروهی) انجام شود تا تنها پژوهشگران واقعی بتوانند روی طرح‌های پژوهشی کارکنند، که اگربه این مهم در حوزه پژوهش توجه شود، نتایج آن در سطح جامعه هویدا خواهد شد. در غیر این صورت این بحثها که معاون پشتیبانی روی طرحها اعمال نظرکند یا استادان دانشگاه بی فایده وغیر قابل دفاع است.

آقای دکتر نظرشما در خصوص صحبتهایی که در مورد اداره دانشگاهها به سبک دبیرستانها مطرح می‌شود چیست؟

- من با این مسأله کاملاً مخالفم. به طور حتم تفاوت بین اداره دانشگاهها و اداره دبیرستانها بسیار زیاد است. زیرا نظام آموزشی در بخش آموزش وپرورش با چالشهای بسیار جدی مواجه است، در حالی که این چالشها وارد نظام آموزشی دانشگاهها نشده و دانشگاهها به جایگاه قابل قبولی از بلوغ فکری وسیاسی رسیده‌اند و باید گفت طرح اینگونه مباحث به وجاهت دانشگاههای کشور آسیب جدی می‌رساند گرچه به اعتقاد من اگر دانشگاه‌ها استقلال یابند در آینده تفاوتی با دبیرستانها نخواهند داشت.

 

===

استقلال دانشگاه‌ها در چارچوب قانون اساسی قابل قبول است

 

* پروفسور محمد علی زلفی گل

وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و همچنین وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در جمهوری اسلامی ایران وزارتخانه هایی هستند که باید نقش نظارتی در سطح کلان در تصمیم‌گیری‌ها و تصمیم سازیهای دانشگاهها داشته باشند، به این ترتیب اینکه بگوییم دانشگاهها باید مستقل شوند نه تنها امکان پذیر نیست بلکه به صلاح دانشگاهها وآموزش عالی کشور نیز نمی‌باشد.

گرچه دانشگاهها در اجرای برنامه ها و چشم اندازهای خود می‌توانند مستقل عمل کنند. به عنوان مثال ممکن است دانشگاهی در یزد به خاطر شرایط منطقه‌ای که دارد به گونه‌ای عمل کند و دانشگاهی دیگر در شمال کشور با توجه به شرایط منطقه‌ای وخاستگاههایی که دارد به شیوه‌ای متفاوت برنامه ریزی کند زیرا این برنامه ریزی ها در رشد منطقه بسیار حایز اهمیت است، اما در مجموع لازم است وزارت علوم یا وزارت بهداشت نظارت کامل بر عملکرد دانشگاهها داشته باشند تا آموزش به طور یکپارچه صورت گیرد.

البته اجرای برنامه ها به طور مستقل برای دانشگاهها در بعد ملی نیز می‌توانند زمینه رقابت علمی را ایجاد کنند. زیرا اگر قرار باشد وزارت علوم برای تمام دانشگاهها نسخه یکسانی بپیچد به طور حتم برای برخی از دانشگاهها خوب و برای برخی دیگرنتیجه بخش نخواهد بود.

به عنوان مثال دانشگاه شریف ویژگیها و داوطلبان خاص خود را دارد، بنابراین بدیهی است که استانداردهای دانشگاه مذکور باید با سایر دانشگاهها متفاوت باشد.به همین نسبت دانشگاههای مادر مراکز استانها شرایطی متفاوت با دانشگاههای سایر شهرستانها دارند.

درخصوص بودجه پژوهشی که یکی از عوامل درخواست استقلال دانشگاهها طی مدت اخیر شده نیز باید گفت ؛ دانشگاهها پژوهانه دارند که بر اساس آن به هر یک ازاستادان دانشگاه در حد میزان توانایی و بروندادهای پژوهشی‌ای که دارند بودجه‌ای اختصاص می‌یابد که طبق نظر وی هزینه خواهد شد.

اکنون قسمت عمده بودجه پژوهشی دانشگاهها به صورت پژوهانه هزینه می‌شود، یعنی مقاله ها، کتابها و اختراعات استادان دانشگاهها را بررسی می‌کنند و به آنها امتیاز می‌دهند، سپس سهم هراستاد مشخص می‌شود.

بنابراین به هر یک از استادان براساس میزان امتیازی که از پژوهشهای خود کسب می‌کنند اعتباری اختصاص می‌یابد. یعنی براساس پژوهانه هر استادی که فعال‌تر باشد سهم بیشتری از بودجه پژوهشی خواهد داشت که می‌تواند این بودجه را طبق نظر خود هزینه کند.

از این رو به هیچ وجه نمی‌توان قبول کرد دانشگاهها به لحاظ بودجه پژوهشی استقلال ندارند. از طرفی دیگر با توجه به اینکه در برنامه توسعه پنجم اداره دانشگاهها به صورت هیأت امنایی دیده شده باید گفت دانشگاهها تا حد امکان مستقل هستند.

زیرا استقلال دانشگاهها به معنی تأثیرپذیری از رقابتهای علمی، فناوری، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی درون نظام قابل قبول است. یعنی در چارچوب قانون اساسی نظام جمهوری اسلامی استقلال دانشگاه‌ها قابل قبول است و موجب رشد آنها خواهد شد.

/ 0 نظر / 5 بازدید